Zgorzelec

	Zgorzelec
Herb Zgorzelca	Flaga Zgorzelca
Województwo	dolnośląskie
Powiat	zgorzelecki
Gmina; - rodzaj	Zgorzelec; miejska
Założono	X wiek
Prawa miejskie	1303
Burmistrz	Rafał Gronicz
Powierzchnia	15,88 km²
Położenie	51° 09'01'' N; 15° 00'31'' E
Liczba mieszkańców (2007); - liczba ludności; - gęstość	; 32 730; 2061 os./km²
Strefa numeracyjna; (do 2005)	75
Kod pocztowy	59-900 do 59-903
Tablice rejestracyjne	DZG
	Położenie na mapie Polski ; Zgorzelec
TERC10; (TERYT)	5020125021
SIMC10	0936546
Miasta partnerskie	Avion; Görlitz; Mirhorod; Nausa
	Urząd miejski3 ul. Domańskiego 7; 59-900 Zgorzelec; tel. 75 775-66-00; faks 75 775-64-21; (e-mail)
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.

Współrzędne: 51°09'01" N 15°00'31" E51.1502778 15.0086111 (Zgorzelec)

Zgorzelec (grnłuż. Zhorjelc, dlnłuż. Zgórjelc cz. Zhořelec, niem. Görlitz ^?/i ) - miasto przygraniczne w województwie dolnośląskim, w polskiej części Górnych Łużyc, na prawym brzegu Nysy Łużyckiej, w Obniżeniu Żytawsko-Zgorzeleckim. Przed 1945 stanowiło prawobrzeżną część Görlitz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Zgorzelec jest siedzibą dwóch gmin: gminy miejskiej (miasto Zgorzelec) i gminy wiejskiej oraz powiatu ziemskiego. Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Według danych z 2006²¹, miasto miało 32 730 mieszkańców.

[edytuj] Geografia

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1234,76 zł.

Według danych z roku 2002⁶, Zgorzelec ma obszar 15,86 km², w tym:

użytki rolne: 40%
użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 1,89% powierzchni powiatu.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Zgorzelca.

Dane z 30 czerwca 2004²:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	33 278	100	17 422	52,4	15 856	47,6
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	2098,2		1098,5		999,7

[edytuj] Toponimika nazwy miasta

Pierwszą znaną nazwą Zgorzelca w dokumencie cesarza Henryka IV przekazującego z rąk pewnego banity dla biskupa miśnieńskiego Benona 8 łanów królewskich ziemi wraz z osadą Goreliz była Villa Goreliz.

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Obóz jeniecki w Görlitz (1914-1919), Stalag VIII A, Układ zgorzelecki.

Zobacz też: Związek Sześciu Miast, Miejski Dom Kultury w Zgorzelcu, Tramwaje w Zgorzelcu, Most staromiejski Zgorzelec - Görlitz.

okolice obecnego Zgorzelca początkowo zamieszkiwali Bieżuńczanie, wymienieni w połowie IX wieku w Geografie Bawarskim.
na przełomie X i XI w. gród Serbołużyczan zajęty i włączony do Polski wraz z Łużycami przez Bolesława I Chrobrego; po jego śmierci przejściowo pod panowaniem margrabiów brandenburskich, następnie Czech
1071 - pierwsza pisemna wzmianka o "villa goreliz" (Gorelic)
1076 - osada wraz ze wschodnią częścią Górnych Łużyc przyłączona do Czech

Zgorzelec - ul. Warszawska

1131 - powstał gród nad Nysą Łużycką z polecenia czeskiego księcia Sobiesława
1303 - prawa miejskie^[1]
1319 - 1329 - miasto pod panowaniem Henryka I Jaworskiego
1346 - 1815 - miasto-członek górnołużyckiego Związku Sześciu Miast
1377 - powstało oddzielne księstwo Görlitz utworzone przez króla czeskiego i cesarza niemieckiego Karola IV
1466 - pod panowaniem króla węgierskiego Macieja Korwina
1618 - 1648 - zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej
1635 - 1815 - z Łużycami Górnymi we władaniu książąt saskich
1815 - po kongresie wiedeńskim włączony został do Prus i stał się częścią prowincji Śląsk (Schlesien),
od 1848 połączenie kolejowe z Węglińcem, od 1865 z Lubaniem i Jelenią Górą
w czasie II wojny światowej 1939–45 obóz dla jeńców — podoficerów i szeregowych różnej narodowości (Stalag VIII A), przez który wg szacunków przeszło ponad 100 tysięcy więźniów, a zginęło kilka tysięcy jeńców - głównie radzieckich i włoskich;
kwiecień 1945 - zacięte walki o sforsowanie Nysy Łużyckiej na północ od Zgorzelca w okolicach Toporów, miasto nie zostało dotknięte bezpośrednimi działaniami wojennymi. Wysadzenie wszystkich mostów na Nysie Łużyckiej przez oddziały SS
1945 - ustalenie granicy na Nysie Łużyckiej w wyniku czego prawobrzeżna część miasta zostaje włączona do Polski; wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec
1948 - data powstania obowiązującej nazwy miasta (zamiast Zgorzelice)
6 lipca 1950 podpisano tu układ zgorzelecki między PRL a NRD uznający formalnie granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej
Po II wojnie światowej osiedlono tu (oraz w Policach w woj. zachodniopomorskim) dużą kolonię greckich i macedońskich uchodźców (głównie komunistycznych partyzantów), którzy szukali schronienia w Polsce po greckiej wojnie domowej 1946-1948. Łącznie ich liczba sięgała 14 tysięcy osób. Wielu z nich wróciło do Grecji po upadku dyktatury wojskowej i amnestii dla uczestników wojny.
Dziś w mieście odbywa się festiwal piosenki greckiej (→ Eleni) pod patronatem ambasady greckiej organizowany przez Nikosa (Nikolaosa) Rusketosa.
1959 - 1965 - niedaleko Zgorzelca zlokalizowano odkrywkową Kopalnię Węgla Brunatnego Turów oraz Elektrownię Turów.
1998 - 5 maja proklamowano powołanie wraz z Görlitz Europamiasta Zgorzelec/Görlitz (Europastadt Görlitz/Zgorzelec)
2004 - Görlitz wraz ze Zgorzelcem ubiegają się o przyznanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury (w 2006 roku przegrywają z Essen)

Barwy herbu i flagi Zgorzelca (niebiesko-żółte) są identyczne jak we fladze Górnych Łużyc, na terenie których Zgorzelec leży.

Most Staromiejski

Światową sławę zdobył Jakub Böhme (1575 - 1624), mieszkaniec Zgorzelca, mistyk, myśliciel i teolog, który zapoczątkował nowożytną filozofię niemiecką. Jego pierwsze dzieło jest znane pod tytułami Morgen Rothe im Auffgang lub Aurora, czyli Jutrzenka o poranku. 7 stycznia 2006 roku, z powodu zainteresowania Jakubem Böhme miasto, jak i sąsiednie Görlitz, odwiedził Nicolas Cage.
Przez Zgorzelec prowadzą szlak Via Regia oraz dwa szlaki pątnicze: Wielkopolska i Dolnośląska Droga św. Jakuba, które przez Most staromiejski łączą się z europejską siecią Camino de Compostela.
W 1945 roku, w wyniku ustalenia granicy na Nysie Łużyckiej stał się niezależną jednostką administracyjną. Wcześniej był wschodnim przedmieściem Görlitz.
Gorlice zostały założone w XIV wieku przez osadników z Görlitz.

[edytuj] Gospodarka i infrastruktura

Zgorzelec leży na trasie europejskiej E40 , która łączy francuskie Calais z kazachskim Ridder. Jej elementami są biegnące od przejścia granicznego w Jędrzychowicach: autostrada A4 oraz biegnącą niemal równolegle do niej, na odcinku do Krzywej droga krajowa 4 . Na przecięciu tych dwóch dróg planowany jest węzeł autostradowy. Ważnym traktem komunikacyjnym jest również droga krajowa 30 łącząca Zgorzelec z Jelenią Górą. Ponadto przez samo miasto przebiega droga wojewódzka 317 oraz prowadząca do przejścia granicznego Bogatynia-Kunratice droga wojewódzka 352 . Miasto posiada jedną linię autobusową nr 50, obsługiwaną przez PPKS sp. z o.o. w Zgorzelcu. Dawniej miasto posiadało sieć tramwajową, planowana jest reaktywacja tego transportu miejskiego.

Przez Zgorzelec przebiegają dwie niezelektryfikowane linie kolejowe: E30 (stanowiąca część III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego z Drezna do Lwowa) oraz linia 274 (Wrocław Świebodzki-Jelenia Góra-Görlitz). Na terenie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: Zgorzelec Miasto oraz Zgorzelec. Budynek dworca Miasto jest nieczynny, zdewastowany. Na terenie miasta znajdują się 3 wiadukty kolejowe oraz jeden drogowy.

LO im. Braci Śniadeckich w Zgorzelcu

przedszkola (8), szkoły podstawowe (3), gimnazja (4), szkoły średnie (4), szkoły wyższe (1), szkoły muzyczne (1)

Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają:

Wielospecjalistyczny Szpital im. Jana Pawła II SP ZOZ w Zgorzelcu (17 oddziałów specjalistycznych oraz 3 poradnie ogólne), Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej, Indywidualne praktyki lekarskie, apteki (12)

Carrefour (Galeria Słowiańska), Kaufland, Real, Park Handlowy EDEN, Leroy Merlin
W mieście funkcjonuje też wiele supermarketów i dyskontów, m.in.: Lidl, Rossmann, Plus, Biedronka (4), Komfort, Avans, Mix Electronics.
Planowane lub w budowie: Centrum handlowo-rozrywkowe Plaza, Castorama

[edytuj] Kultura i sztuka

Dom Jakuba Böhme przy ul. Daszyńskiego 12

Zabytki w mieście:

kościół pw. św. Bonifacego z 1929-30
Dom Kołodzieja - dom przysłupowy w pobliżu Reala
Przedmiescie Nyskie - zespół architektoniczny - najstarsza część Zgorzelca od XVII w
Wieża Ciśnień na ulicy św. Jana
Dworzec PKP Zgorzelec Ujazd
dawne dwory z XVIII w.
domy mieszkalne z XVIII/XIX w.
neoromański kościół pw. św. Jana Chrzciciela z 1905-1907
monumentalny gmach Miejskiego Domu Kultury, miejsce podpisania układu zgorzeleckiego
Dom Jakuba Boehme
wiadukt kolejowy na Nysie
Dom Studzienny na Placu Pocztowym
Kruczy Folwark - Dom Pomocy Społecznej na ulicy Przechodniej

Miejski Dom Kultury

Miejski Dom Kultury, Biblioteka Miejska w Zgorzelcu, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, Muzeum Łużyckie, Młodzieżowa Orkiestra Mandolinistów, Grupa Teatralna "Widziadło", Dziecięcy Teatr Baśni.
W mieście działają dwa kina: "Grunwald" oraz "DKF PoZa".

[edytuj] Sport i rekreacja

Głównym obiektem sportowym jest Centrum Sportowo-Rekreacyjne, w którego skład wchodzą: dwa boiska do piłki nożnej, kompleks boisk o nawierzchni sztucznej, hala sportowa, basen kryty, basen odkryty, korty tenisowe, siłownia, sauna, gabinet odnowy biologicznej, hala sportowa przy ul. Traugutta.

KKS Turów Zgorzelec (koszykówka), MKS Osa Zgorzelec (lekkoatletyka, żeńska koszykówka), Zgorzelecki Klub Bokserski (boks), MKS Nysa Zgorzelec (piłka nożna), UKS Energetyk Zgorzelec (pływanie), KS Turów Zgorzelec (żeglarstwo), BS EDI-TEAM Zgorzelec (bieganie), Klub Taekwondo Zgorzelec (taekwondo)

[edytuj] Media lokalne

Gazeta Powiatowa - Dolny Śląsk, Gazeta Wojewódzka, zgorzelec.info, zinfo.pl , Telewizja Kablowa "Tomków"

[edytuj] Religia

Miasto posiada 5 parafii rzymskokatolickich, które obejmuje dekanat Zgorzelec. W mieście znajduje się także prawosławna parafia św. Równych Apostołom Konstantyna i Heleny, parafia luterańska, zbór zielonoświątkowy ARKA oraz zbór baptystów.